Hoe lang is buikgriep (norovirus) besmettelijk?

De klachten duren bij volwassenen 2 tot 3 dagen, bij kinderen ongeveer een week. Werkt u met voedsel, in de zorg of met kleine kinderen, dan wacht u volgens het RIVM 24 uur nadat de klachten over zijn.

Op de vragen hoe lang buikgriep duurt en hoe lang buikgriep besmettelijk is, geeft het norovirus twee heel verschillende antwoorden. U bent na drie dagen meestal opgeknapt, maar het virus zit nog weken in uw ontlasting, en er zijn maar enkele virusdeeltjes nodig om iemand ziek te maken. Daarom draait alles op deze pagina om handen wassen en het toilet, niet om thuisblijven.

Deze pagina stelt geen diagnose. Buikgriep kan ook door andere virussen of bacteriën komen; de cijfers hieronder gelden voor het norovirus, zoals het RIVM en Thuisarts.nl ze publiceren.

Dag voor dag

Nederland (RIVM) publiceert geen besmettelijke periode per dag voor buikgriep; de regel telt vanaf het laatste braken of de laatste diarree.

Bent u al besmettelijk voordat u ziek wordt?

Het RIVM zegt niet hoeveel uren of dagen vóór de eerste klachten u al besmettelijk bent, en deze pagina verzint dat cijfer niet. Wat de richtlijn wel zegt: de tijd tussen besmetting en ziek worden is kort, 8 tot 60 uur en gemiddeld 30 uur. De publiekspagina van het RIVM zegt: meestal één tot drie dagen.

Die korte tijd verklaart waarom een uitbraak in een gezin, een kinderdagverblijf of een zorginstelling zo snel gaat: wie vandaag besmet raakt, is morgen of overmorgen ziek. Het RIVM voegt toe dat ook mensen zonder klachten het virus in grote hoeveelheden uitscheiden, en dat zeker 14 dagen lang.

De meest besmettelijke uren: tijdens het braken en de diarree

Het RIVM beschrijft geen piekdag, maar wel een piekfase. In de acute fase scheidt u het virus uit via ontlasting en braaksel, en daarmee bent u zeer besmettelijk. De besmettelijke dosis wordt geschat op 18 virusdeeltjes, en inname van één deeltje kan in de helft van de gevallen al tot infectie leiden. Zelfs bij mensen zonder klachten zitten er volgens het RIVM vaak meer dan 10 miljoen virusdeeltjes in één gram ontlasting.

Braken is een verhaal apart. Het RIVM schrijft dat braken zeer besmettelijk is en al verschillende keren tot uitbraken heeft geleid doordat het virus zich via de lucht verspreidde. De publiekspagina waarschuwt daarom dat u ook besmet kunt raken door in een ruimte te zijn waar iemand heeft overgegeven. Wie braaksel opruimt, doet dat met wegwerphandschoenen en desinfectiemiddel.

Het virus overleeft bovendien meer dan twee weken op oppervlakken. Een toiletbril, kraan of deurklink blijft dus lang een bron als die niet wordt schoongemaakt.

Wanneer is buikgriep niet meer besmettelijk?

De klachten verdwijnen volgens het RIVM na 2 tot 3 dagen bij volwassenen en na ongeveer 1 week bij kinderen. Thuisarts.nl zegt dat u er na een week meestal geen last meer van heeft. Maar dan bent u nog niet van het virus af: volgens de LCI-richtlijn gaat de uitscheiding in het algemeen nog 3 weken door nadat u bent opgeknapt. De publiekspagina zegt het korter: de ontlasting kan wel drie weken besmettelijk blijven.

Voor de praktijk geeft het RIVM daarom geen einddatum van de besmettelijkheid, maar een regel: zodra de klachten over zijn en u zich weer goed voelt, kunt u weer naar school, opvang of werk, met als uitzondering de beroepen die 24 uur wachten. In de weken daarna draait alles om handen wassen na het toilet, want dat is dan de weg waarlangs het virus nog verder komt.

Voor ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem geldt dit alles langer: klachten én uitscheiding kunnen volgens het RIVM weken tot meer dan een jaar aanhouden.

Een test zegt niet wanneer u weer mag

Thuisarts.nl en de publiekspagina van het RIVM noemen geen test om te bepalen of u nog besmettelijk bent. Een test zou ook weinig helpen: omdat het virus volgens het RIVM na herstel nog weken in de ontlasting zit, blijft een ontlastingsonderzoek nog lang positief terwijl u allang weer aan het werk bent.

In Nederland telt daarom geen testuitslag, maar het moment waarop het braken en de diarree stoppen, plus 24 uur voor voedselbereiders, zorgmedewerkers en mensen die met kleine kinderen werken.

Behandeling: ORS wel, antibiotica niet

Er is geen middel dat het norovirus doodt of de besmettelijke periode verkort. Buikgriep gaat volgens Thuisarts.nl meestal vanzelf over. De behandeling bestaat vooral uit veel drinken: 2 tot 3 liter per dag, ongeveer 8 tot 12 glazen, en bij uitdrogingsgevaar ORS, een drankje met suiker en zout. Melk en zoete dranken zoals appelsap en frisdrank raadt Thuisarts.nl af.

Antibiotica werken niet tegen een virus. Wat wél uitmaakt voor de besmettelijkheid, is wat u zelf doet: handen wassen met water en zeep, het toilet schoonhouden en niet koken voor anderen zolang u klachten heeft.

Weer naar werk, school of kinderopvang: de Nederlandse 24-uursregel

Nederland kent twee regels, en allebei verschillen ze van de Britse. Voor de meeste mensen geldt het publieksadvies van het RIVM: volwassenen en kinderen met buikgriep blijven het beste thuis; zijn de klachten over en voelt u zich weer goed, dan kunt u gewoon weer naar de opvang, school of werk.

Voor drie groepen geldt een wachttijd. Werkt u in de horeca, in de zorg of met kleine kinderen, dan wacht u volgens het RIVM in elk geval 24 uur nadat de klachten over zijn voordat u weer aan het werk gaat. De LCI-richtlijn zegt het voor voedselbereiders en zorgmedewerkers zo: het eigen werk niet eerder dan 24 uur na het verdwijnen van het braken en de diarree weer oppakken, en de leidinggevende direct op de hoogte stellen. Thuisarts.nl zegt: werkt u in de horeca of zorg, bel uw leidinggevende of de bedrijfsarts.

Over schoolkinderen is het RIVM duidelijk: kinderen tijdens een uitbraak van school of kinderdagverblijf weren is niet zinvol om verspreiding tegen te gaan, omdat maatregelen in de praktijk vaak te laat komen en de overdracht waarschijnlijk al heeft plaatsgevonden. Een kind blijft dus thuis zolang het ziek is, niet om de klas te beschermen.

Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland houden voor iedereen 48 uur klachtenvrij aan: twee keer zo lang als de Nederlandse regel voor risicoberoepen, en een regel die Nederland voor gewone werknemers en kinderen helemaal niet kent. Italië vraagt voedselbereiders 3 dagen te wachten. Frankrijk publiceert geen regel.

Veelvoorkomende situaties: koken, baby, verpleeghuis, vakantie

Koken voor het gezin. Niet zolang u klachten heeft, en de eerste 24 uur erna liever ook niet, zoals ook geldt voor mensen die beroepsmatig met voedsel werken. Het RIVM adviseert handen wassen met water en zeep voordat u eten klaarmaakt of eet, na toiletbezoek en na het verschonen van een luier. Was ook glazen, borden en bestek goed af, zegt Thuisarts.nl.

Een baby of een zieke peuter in huis. Kinderen zijn ongeveer een week ziek en de luiers blijven weken besmettelijk. Handen wassen na elke luier is dan de belangrijkste maatregel; het RIVM noemt het verschonen van een luier uitdrukkelijk als moment om de handen te wassen. Bel de huisarts bij een baby onder de 12 maanden als u zich zorgen maakt of als het kind stopt met drinken.

Bezoek aan een verpleeghuis of ziekenhuis. Wacht tot de klachten over zijn en tel er de 24 uur bij op die het RIVM van zorgmedewerkers vraagt. Bij ouderen kunnen klachten en uitscheiding volgens het RIVM veel langer duren, en braken heeft volgens de richtlijn al verschillende malen tot uitbraken geleid.

Vliegtuig, hotel of cruise. Braken in een gesloten ruimte verspreidt het virus door de lucht; het RIVM beschrijft uitbraken die zo zijn ontstaan. Reis niet zolang u braakt of diarree heeft.

Kinderen, ouderen en verminderde afweer

Kinderen zijn langer ziek dan volwassenen, ongeveer 1 week tegenover 2 tot 3 dagen, en het RIVM zegt dat het bij kinderen ook langer kan duren voordat het over is. Een apart cijfer voor hoe lang kinderen het virus uitscheiden, publiceert het RIVM niet; ga uit van dezelfde 3 weken als bij volwassenen.

Bij ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem kunnen de klachten en de uitscheiding volgens het RIVM aanzienlijk langer duren, van weken tot meer dan een jaar. Voor hen, en voor de mensen die voor hen zorgen, blijft handhygiëne dus veel langer belangrijk dan de eerste week.

Een doorgemaakte infectie beschermt maar kort. De afweer die u opbouwt, is volgens het RIVM vooral gericht op één norovirustype en neemt tussen 3 en 27 maanden na de infectie af tot vrijwel niets; meerdere norovirusinfecties per jaar zijn mogelijk.

Bel de huisarts als u geen vocht binnenhoudt, als tekenen van uitdroging niet verbeteren met ORS, als diarree langer dan 7 dagen of braken langer dan 2 dagen duurt, als er bloed bij de diarree zit, of bij zorgen om een baby onder de 12 maanden. Thuisarts.nl zegt: bel direct als u in de war bent, en dezelfde dag als u 12 uur of langer niet heeft geplast. Bel 112 bij bloed braken of braaksel dat op koffiedik lijkt, groen braaksel, plotselinge hevige hoofdpijn of een stijve nek met pijn bij fel licht, of plotselinge hevige buikpijn.

Waarom Nederland 24 uur zegt en Engeland 48

Over het virus zijn de instituten het grotendeels eens: een incubatietijd van uren tot enkele dagen, klachten van twee tot drie dagen, en uitscheiding via de ontlasting die lang doorgaat. Het RKI noemt 7 tot 14 dagen uitscheiding na herstel, het ISS minstens 72 uur, het RIVM gemiddeld 3 weken. Dat verschil lijkt te komen door verschillende studies, niet door een ander virus.

De regels verschillen omdat elk land een andere vraag beantwoordt. De Britse NHS en het Duitse RKI vragen iedereen 48 uur na de laatste klachten thuis te blijven: een regel voor de hele bevolking. Het RIVM redeneert vanuit de praktijk van uitbraken en zegt over kinderen dat wering te laat komt omdat de overdracht dan al heeft plaatsgevonden. De Nederlandse wachttijd van 24 uur geldt voor de beroepen waarin één besmette persoon veel anderen kan bereiken: voedselbereiding, zorg en werk met kleine kinderen. Italië doet iets vergelijkbaars voor voedselbereiders, met 3 dagen.

Woont u in Nederland maar werkt u over de grens, of andersom, dan kan uw werkgever de regel van dat land toepassen. En wie extra voorzichtig wil zijn rond een baby, een oudere of een zieke huisgenoot, kan de Britse 48 uur aanhouden; dat botst nergens mee.

Wat de richtlijnen in zes landen zeggen

Dezelfde ziekte, zes officiële standpunten. Waar een land niets publiceert, zegt de tabel dat, in plaats van het cijfer van de buren te lenen.

Verspreiding thuis beperken: zeep, chloor en het toilet

Bij het norovirus maakt het uit welk middel u gebruikt. Volgens het RIVM wast u uw handen met water en zeep na elk toiletbezoek en als ze zichtbaar vuil zijn; handalcohol heeft in de richtlijn alleen een plaats na het dragen van handschoenen als er geen water en zeep is. Voor oppervlakken geldt: eerst schoonmaken, dan pas desinfecteren; middelen op basis van vrij chloor kunnen volgens de richtlijn voldoende werkzaam zijn, en bij uitbraken noemt het RIVM een chlooroplossing van 1000 ppm. Gewoon huishoudelijk bleekmiddel (chloor) moet daarvoor worden verdund; volg de aanwijzingen op de verpakking.

Voor wasgoed noemt het RIVM een minimale wastemperatuur van 40 graden en adviseert het om het wasgoed bij voorkeur in de droger te drogen of te strijken. Sterk vervuild textiel, met ontlasting of braaksel, gooit u bij voorkeur weg in een afgesloten plastic zak, en vuile was houdt u gescheiden van schone was.

• Was uw handen met water en zeep na elk toiletbezoek, na het verschonen van een luier en voordat u eten klaarmaakt of eet (RIVM, Thuisarts.nl).
• Droog uw handen af met een schone handdoek of papieren doekjes (Thuisarts.nl).
• Houd het toilet goed schoon; ruim braaksel en diarree op met wegwerphandschoenen en desinfectiemiddel (RIVM).
• Maak eerst schoon en desinfecteer daarna met een middel op basis van chloor (RIVM).
• Was besmet wasgoed op minimaal 40 graden, droog het in de droger of strijk het, en gooi sterk vervuild textiel weg in een dichte zak (RIVM).
• Vertel de mensen om u heen dat ze hun handen extra goed moeten wassen (Thuisarts.nl).

Veelgestelde vragen

Over deze pagina

Andere ziekten

Besmettelijke periodes van de andere ziekten die deze rekenhulp dekt.

Dit hulpmiddel geeft algemene informatie op basis van gepubliceerde richtlijnen. Het stelt geen diagnose en vervangt geen advies van een arts die uw situatie kent. U kiest zelf de ziekte; wij bepalen niet wat u heeft.