Hoe lang is roodvonk besmettelijk?

Met antibiotica houdt het RIVM 24 uur na de start van de behandeling aan. Toch mag een kind met roodvonk in Nederland gewoon naar school of de kinderopvang zodra het zich goed voelt, omdat thuisblijven volgens Thuisarts.nl niet helpt.

Roodvonk is een infectie met groep A-streptokokken, dezelfde bacterie die een keelontsteking geeft; de cijfers op deze pagina gelden voor allebei. Nederland wijkt hier het sterkst af van de buurlanden: Duitsland, Engeland en Catalonië laten een kind pas 24 uur na de start van antibiotica terugkomen, Frankrijk en Italië pas na 48 uur. Verderop leest u waarom Nederland daar anders over denkt.

Deze pagina stelt geen diagnose. Of het om roodvonk gaat, beoordeelt uw huisarts; u kiest zelf de ziekte waarvoor u rekent.

Dag voor dag

Als de dag waarop de klachten beginnen dag 0 is, vallen de cijfers van Nederland (RIVM) zo.

Is roodvonk al besmettelijk voordat de uitslag komt?

Ja. Volgens het RIVM loopt de besmettelijke periode bij keelontsteking en roodvonk van enkele dagen vóór tot 14 à 21 dagen na het begin van de klachten, als de ziekte onbehandeld en zonder complicaties verloopt. Een exact aantal dagen ervoor noemt de richtlijn niet, dus dat cijfer staat ook niet in de calculator. Thuisarts.nl zegt het voor ouders zo: roodvonk is al besmettelijk voordat uw kind plekjes op de huid krijgt.

De incubatietijd is 2 tot 5 dagen. Een kind dat op vrijdag in de klas naast een ziek kind zat, kan dus in het weekend of aan het begin van de week koorts en keelpijn krijgen, en heeft in de dagen daarvoor mogelijk zelf al anderen besmet. Precies daarom zegt Thuisarts.nl dat thuisblijven bij roodvonk weinig oplevert.

Wanneer is roodvonk het meest besmettelijk?

Het RIVM wijst geen piekdag aan, maar wel een piekfase: de besmettelijkheid vanuit de bovenste luchtwegen is het grootst tijdens een acute luchtweginfectie, dus als iemand koorts en keelpijn heeft en hoest. Iemand die de bacterie in de keel draagt zonder ziek te zijn, is volgens de richtlijn minder besmettelijk, omdat de hoeveelheid bacteriën lager is en er geen luchtwegklachten zijn.

De koorts zakt volgens het RIVM binnen 3 tot 5 dagen en de klachten zijn binnen een week verdwenen; Thuisarts.nl noemt dezelfde 3 tot 5 dagen. In die eerste dagen met koorts krijgt het gezin dus de meeste druppels binnen. Overdracht gaat volgens het RIVM via druppels uit de keel en via de handen bij contact met wondjes.

Wanneer is roodvonk niet meer besmettelijk?

Dat hangt ervan af of er antibiotica worden gebruikt. Zonder behandeling houdt het RIVM 14 tot 21 dagen na het begin van de klachten aan. Met een werkzame antibioticumkuur wordt in de praktijk een besmettelijke periode van 24 uur na de start van de behandeling aangehouden. De calculator rekent met 14 dagen als gebruikelijk einde en 21 dagen als buitengrens voor wie geen antibiotica gebruikt.

Zonder behandeling is de ziekte zelf eerder over dan de besmettelijkheid. Roodvonk gaat volgens Thuisarts.nl bijna altijd binnen 7 tot 10 dagen vanzelf over; het RIVM zegt dat herstel na maximaal 10 dagen optreedt als de uitslag verbleekt. Dat de huid na 2 tot 3 weken gaat vervellen, hoort bij het herstel; het RIVM noemt de vervellende huid niet als besmettingsweg.

Een kanttekening uit de richtlijn: een deel van de patiënten, 9 procent in een meta-analyse, blijft na een antibioticumkuur voor keelontsteking of roodvonk drager van de bacterie in de keel. Dragers zijn minder besmettelijk dan zieke mensen, al is het risico niet nul.

Wat een keelkweek wel en niet zegt

Een positieve kweek uit de keel bewijst niet dat iemand ziek is door de streptokok. Het RIVM schrijft dat een positieve kweek van keel of huid kan wijzen op dragerschap zonder klachten, op een niet-invasieve ziekte of op een invasieve ziekte. Dragerschap zonder tekenen van infectie komt voor bij ongeveer 7 procent van de mensen, en vaker bij kinderen dan bij volwassenen.

Een test na afloop van de kuur om te bepalen of iemand nog besmettelijk is, komt in de Nederlandse adviezen niet voor. Thuisarts.nl beschrijft bij keelpijn geen test; de huisarts beoordeelt het ziektebeeld. Wanneer uw kind weer naar school mag, bepaalt niet een testuitslag maar de regel die verderop op deze pagina staat.

Antibiotica: vaak niet nodig, wel korter besmettelijk

Roodvonk gaat vanzelf over en antibiotica zijn vaak niet nodig, schrijft Thuisarts.nl; ze helpen meestal niet om sneller beter te worden. Bij keelpijn door een bacterie gaat de keelpijn volgens Thuisarts.nl maar een halve dag eerder over met antibiotica. Of ze in uw situatie wel nodig zijn, beoordeelt de huisarts; bij een cluster van roodvonk speelt behandeling volgens het RIVM een rol in het weringsadvies.

Wat antibiotica wél veranderen, is de besmettelijkheid. Het RIVM houdt na de start van een werkzame behandeling 24 uur aan; zonder behandeling loopt de periode tot 14 à 21 dagen. Op datzelfde cijfer is de regel gebaseerd die het RIVM hanteert bij een cluster en voor mensen die met pasgeborenen of kwetsbare patiënten werken: 24 uur na de start van de kuur.

Gebruik nooit antibiotica die voor iemand anders bedoeld waren. De richtlijn spreekt van een werkzame behandeling; maak de kuur daarom af zoals de huisarts die heeft voorgeschreven, ook als de koorts na een dag al weg is.

School, kinderopvang en werk: waarom Nederland niet weert

Hier wijkt Nederland het sterkst af. De LCI-richtlijn zegt dat iemand met roodvonk of impetigo (krentenbaard) in principe naar school, kinderopvang of werk mag als hij of zij zich niet te ziek voelt. Thuisarts.nl zegt het voor ouders zo: voelt uw kind zich goed, dan mag het gewoon naar school of naar de kinderopvang. De reden: thuisblijven helpt niet om te voorkomen dat anderen ziek worden, omdat roodvonk al besmettelijk is voordat de plekjes komen.

Er zijn uitzonderingen, en die gaan over wie u kunt besmetten. Werknemers met roodvonk die fit genoeg zijn, mogen volgens het RIVM werken als zij de hygiënemaatregelen in acht nemen, behalve als zij in de kraamzorg of de verloskunde werken of in een zorginstelling met medisch kwetsbare mensen: zij worden van dat werk geweerd tot ten minste 24 uur na de start van een werkzame antibioticumkuur. Wie met een streptokokkenhuidinfectie voedsel bereidt, valt onder de Europese regels voor levensmiddelenhygiëne en mag geen handelingen doen waarbij het voedsel besmet kan raken.

Bij een cluster van roodvonk op een school of kinderdagverblijf kan de GGD in bijzondere situaties adviseren om kinderen en volwassenen met roodvonk te weren tot 24 uur na de start van een adequate behandeling. Bij een invasieve streptokokkeninfectie, een zeldzame en ernstige vorm, geldt altijd wering tot de besmettelijkheid voorbij is; die patiënten zijn dan overigens te ziek om ergens heen te gaan.

De buurlanden houden de klok aan. Engeland en Duitsland: terug 24 uur na de start van antibiotica, waarbij Duitsland eraan toevoegt dat het kind opgeknapt moet zijn. Catalonië: 24 uur en koortsvrij. Frankrijk en Italië: 48 uur; de Italiaanse regel komt uit een circulaire van 1998.

Veelvoorkomende situaties: pasgeborene, zwangere, opa en oma

Een kraamvrouw of pasgeborene in huis. Hier is het RIVM het strengst. In het late derde trimester van de zwangerschap en in de kraamperiode is de kans op ernstige infecties, zoals kraamvrouwenkoorts, verhoogd, en een pasgeborene loopt bij een invasieve infectie van de moeder een sterk verhoogd risico. Houd een kind met roodvonk bij de baby en de moeder vandaan tot minstens 24 uur na de start van antibiotica, zoals het RIVM dat ook van kraamverzorgenden vraagt, en overleg met de verloskundige of de kraamzorg.

Opa en oma op bezoek. Het RIVM noemt voor ouderen geen langere besmettelijke periode, maar wel een verhoogd risico bij medisch kwetsbare mensen. Wacht met bezoek aan een verpleeghuis tot 24 uur na de start van de kuur; zonder antibiotica loopt de besmettelijke periode volgens het RIVM tot 14 à 21 dagen, dus overleg dan met de instelling.

Samen in één bed of aan tafel. De bacterie gaat via druppels uit de keel en via de handen. In de dagen met koorts is apart slapen verstandig; aan tafel helpen eigen bestek en handen wassen vóór het eten.

Sportschool, vliegtuig of werk. Voelt u zich niet te ziek, dan mag u van het RIVM werken met goede hoest- en handhygiëne, tenzij u tot de uitzonderingsgroepen behoort. Met koorts blijft u thuis omdat u ziek bent.

Kinderen, zwangeren en verminderde afweer

Kinderen dragen de bacterie volgens het RIVM vaker in de keel dan volwassenen, zonder er ziek van te zijn. In een klas waarin de bacterie rondgaat, zitten dus vaak meer dragers dan zieke kinderen. Een apart cijfer voor hoe lang kinderen besmettelijk blijven, geeft het RIVM niet; de 14 à 21 dagen gelden voor iedereen zonder behandeling.

Zwangeren in het derde trimester en kraamvrouwen vormen de groep waarvoor het RIVM de meeste voorzorg vraagt, vanwege de kans op kraamvrouwenkoorts. Voor mensen met een verzwakt afweersysteem, bijvoorbeeld door diabetes of chemotherapie, is een streptokokkeninfectie reden om de huisarts te bellen.

Bel de huisarts bij hoge koorts of koude rillingen, bij tekenen van uitdroging zoals minder plassen, bij een verzwakt afweersysteem, of als de keelpijn na een week niet verbetert. Thuisarts.nl zegt: bel als de koorts langer dan 5 dagen duurt of de klachten langer dan 10 dagen. Bel 112 bij moeite met ademen, niet kunnen slikken, kwijlen, een hoog piepend geluid bij het inademen, of ernstige klachten die snel verergeren.

Waarom Nederland een kind met roodvonk naar school laat gaan

Over de bacterie is iedereen het eens. Onbehandeld is roodvonk 2 tot 3 weken besmettelijk: het RIVM zegt 14 tot 21 dagen, het Duitse RKI tot 21, de Franse Ameli 10 tot 21, de Britse NHS 2 tot 3 weken. Met antibiotica houden de meeste instituten 24 uur aan; Frankrijk en Italië 48 uur. Ook de incubatietijd verschilt iets: 2 tot 5 dagen in Nederland, 1 tot 3 in Duitsland, 1 tot 4 in Frankrijk, 3 tot 5 in Catalonië.

Het verschil zit in wat een school met dat cijfer moet doen. Engeland, Duitsland, Catalonië, Frankrijk en Italië zetten de besmettelijke periode om in een toegangsregel: 24 of 48 uur antibiotica en dan pas terug. Nederland doet dat niet. De reden die Thuisarts.nl geeft: een kind is al besmettelijk voordat de uitslag verschijnt, zodat thuisblijven niet voorkomt dat anderen ziek worden. Daar komt een gegeven uit de RIVM-richtlijn bij dat die keuze begrijpelijk maakt: ongeveer 7 procent van de mensen, en vaker kinderen, draagt de bacterie in de keel zonder ziek te zijn. Nederland bewaart de 24-uursregel voor de plekken waar het er echt toe doet: kraamzorg, verloskunde, zorginstellingen en clusters.

Dat past bij het Nederlandse beleid om antibiotica bij roodvonk niet standaard te geven: in de buurlanden is de kuur de sleutel tot de klas, in Nederland is de kuur er voor het zieke kind zelf. Wie naar een Duitse of Engelse school gaat, of daar werkt, krijgt met de regel van dat land te maken.

Wat de richtlijnen in zes landen zeggen

Dezelfde ziekte, zes officiële standpunten. Waar een land niets publiceert, zegt de tabel dat, in plaats van het cijfer van de buren te lenen.

Verspreiding thuis beperken

Omdat de bacterie volgens het RIVM via druppels uit de keel en via de handen wordt overgedragen, komen de maatregelen neer op hoesthygiëne en handen wassen. Thuisarts.nl geeft ouders twee regels: nies en hoest in de elleboog, en was de handen vaak met water en zeep.

• Hoest en nies in de elleboog of in een papieren zakdoek (Thuisarts.nl).
• Was uw handen vaak met water en zeep, zeker na het verzorgen van een wondje of het snuiten van een neus (Thuisarts.nl, RIVM).
• Houd een kind met roodvonk in de koortsdagen weg bij een pasgeborene, een kraamvrouw en medisch kwetsbare mensen (RIVM).
• Werkt u in de kraamzorg, de verloskunde of met kwetsbare patiënten, meld het dan en werk daar pas weer 24 uur na de start van antibiotica (RIVM).
• Maak een voorgeschreven antibioticumkuur af; alleen een werkzame behandeling verkort de besmettelijkheid tot 24 uur (RIVM).

Veelgestelde vragen

Over deze pagina

Andere ziekten

Besmettelijke periodes van de andere ziekten die deze rekenhulp dekt.

Dit hulpmiddel geeft algemene informatie op basis van gepubliceerde richtlijnen. Het stelt geen diagnose en vervangt geen advies van een arts die uw situatie kent. U kiest zelf de ziekte; wij bepalen niet wat u heeft.